Gezondheid vooruithelpen dankzij onderzoek: 3 stappen vooruit voor betere zorg bij tuberculose en lepra

Genezen is essentieel. Beter verzorgen is dat evenzeer.

Tuberculose en lepra zijn ziekten die te genezen zijn. Toch blijft een vroege diagnose en een aangepaste behandeling voor veel mensen moeilijk bereikbaar, vooral in regio’s met beperkte gezondheidsmiddelen.

En ook na de genezing kunnen de gevolgen van de ziekte blijven bestaan. Ademhalingsproblemen, handicaps, bijwerkingen van de behandeling: die complicaties kunnen een zelfstandig dagelijks leven bemoeilijken.

Om op die uitdagingen te antwoorden, voert Damiaanactie onderzoeksprojecten uit met zorgverleners, gezondheidsautoriteiten en wetenschappelijke partners. Meer dan de helft van die projecten gaat over geneesmiddelenresistente tuberculose, een groot probleem voor de wereldwijde volksgezondheid. Ongeveer 20% gaat over lepra, om overdracht beter te begrijpen en mee te werken aan eliminatiestrategieën op lange termijn.

Elk project vertrekt vanuit de reële noden van de getroffen mensen en zorgt ervoor dat de resultaten het gezondheidsbeleid onderbouwen. Zoals Dr. Alberto Roggi, verantwoordelijke van het departement Health Action & Global Impact, het stelt:

“Onderzoek en innovatie hebben alleen zin als ze beantwoorden aan de reële noden van de bevolking en aansluiten bij de prioriteiten van de gezondheidssystemen.”

Drie onderzoeken die zorg vooruithelpen

Senegal: weer op adem komen na tuberculose

Een studie van Damiaanactie, uitgevoerd samen met het ministerie van Volksgezondheid, toont aan dat 1op 3 van tuberculose genezen patiënten blijvende longschade overhoudt, waarvan 23% zichtbaar is op een röntgenfoto. Die gevolgen zijn niet onschuldig: ze gaan gepaard met aanhoudende ademhalingsmoeilijkheden, wat de levenskwaliteit sterk vermindert.

Hoe kunnen we die mensen helpen weer zelfstandiger te worden? Een pioniersinitiatief in Bangladesh toonde aan dat opvolging na de genezing, met lichaamsbeweging en therapeutische educatie, de conditie duidelijk verbetert en kortademigheid vermindert. Die gegevens zetten het nationale Senegalese programma er nu toe aan een systematische longopvolging en aangepaste revalidatiezorg te voorzien, zodat het einde van de ziekte ook een terugkeer naar een betere levenskwaliteit betekent.

Niger en Guinee: veiligere behandelingen voor resistente tuberculose

Geneesmiddelenresistente tuberculose wordt behandeld met meerdere krachtige antibiotica, waaronder linezolid. Dit middel is zeer doeltreffend, maar kan ook ernstige bijwerkingen veroorzaken. Het kan leiden tot ernstige bloedarmoede, een tekort aan rode bloedcellen, en tot perifere neuropathie: een zenuwaandoening die zich uit in pijn, tintelingen of verlies van gevoel in de voeten en handen. Die zenuwschade kan onomkeerbaar zijn.

In Niger bracht een onderzoek bij 158 patiënten een verontrustende vaststelling aan het licht: bij een behandeling met linezolid kwamen ernstige bijwerkingen drie keer vaker voor (32,5% van de patiënten, tegenover 10,3% bij de andere behandelschema’s).

Om hierop te antwoorden, startte Damiaanactie de AES-studie, in samenwerking met het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen en het onderzoeksinstituut Sacro Cuore in Negrar (Verona). Die vergelijkt de referentiebehandeling, die linezolid bevat, met een behandeling zonder linezolid. Bij patiënten die linezolid krijgen, wordt de concentratie van het geneesmiddel in het bloed gemeten met een eenvoudige vingerprik. Dat is een primeur in Niger. Die metingen helpen te begrijpen waarom patiënten met dit geneesmiddel meer bijwerkingen hebben.

In Guinee voert Damiaanactie een soortgelijke studie uit met de Universiteit van Milaan, die een toestel leverde dat het geneesmiddel in het bloed meet. Daarmee kan het linezolidgehalte worden bepaald en de dosis van elke patiënt tijdens de behandeling worden aangepast aan de resultaten. Zo beperken we de bijwerkingen en behouden we tegelijk de doeltreffendheid van de behandeling.

Comoren: de naasten van mensen met lepra beschermen

In de Comoren komt lepra nog steeds veel voor, meer dan in bijna alle andere landen.. Samen met het Instituut voor Tropische Geneeskunde in Antwerpen toonde Damiaanactie aan dat een preventieve behandeling voor de naasten van een getroffen persoon het risico om de ziekte te ontwikkelen met 44% verlaagt. Op het eiland Anjouan kon het aantal nieuwe gevallen zo met 50% worden teruggedrongen.

Het werk gaat door: elk jaar keren de teams terug naar de dorpen om de doeltreffendheid van de behandelingen te evalueren. Die opvolging wordt aangevuld met een studie van sociale interacties tussen de inwoners (“Social Network Analysis of Leprosy”) en met geolocatietools, waarmee getroffen personen in kaart worden gebracht, de zwaarst getroffen zones worden geïdentificeerd en preventieacties zo dicht mogelijk bij de gemeenschappen worden gericht. De resultaten van een tweede studie worden verwacht in 2027.

Van onderzoek naar zorg: een gezamenlijke inzet

Van Dakar tot Anjouan illustreren deze drie voorbeelden dezelfde overtuiging: wetenschappelijke vooruitgang heeft pas waarde als ze het leven van getroffen mensen verandert. Daarom verankert Damiaanactie elk project in de realiteit op het terrein en in nationale gezondheidsplannen, zodat resultaten zich vertalen in duurzame zorgpraktijken.

Het werk rond tuberculose wordt ook gedeeld met de wetenschappelijke gemeenschap: van 17 tot 20 november presenteren meerdere medische experts van Damiaanactie de voortgang van hun onderzoek op de Wereldconferentie voor Longgezondheid van The Union in Rio de Janeiro.

Jouw steun helpt het onderzoek vooruit

Dankzij jou ontwikkelen de teams van Damiaanactie innovatieve oplossingen om tuberculose en lepra en beter te voorkomen en te behandelen. Met jouw gift kunnen ze vertrekken vanuit de moeilijkheden die patiënten ervaren en vanuit de manier waarop de ziekte zich verspreidt, om behandelingen te ontwikkelen die aansluiten bij hun realiteit.

Samen helpen we het onderzoek vooruit, zodat iedereen toegang heeft tot aangepaste zorg.